Türk Eğitim Derneği’nin düşünce kuruluşu TEDMEM’in Amerikan Psikoloji Birliği ile Türkçeye
kazandırılması konusunda işbirliği yaptığı bir çalışmada, öğretmenlere yol gösterecek 20
psikolojik ipucu sıralanıyor. 20 temel ilkede, öğrencilerin nasıl düşündüğü ve nasıl
öğrendiği, onları nelerin motive ettiği, öğrenmelerini etkileyen sosyal ve duygusal
faktörlerin neler olduğu, sınıfın en iyi nasıl yönetileceği ve öğrenci gelişiminin nasıl
ölçüleceği konusunda bilgiler ve örnekler yer alıyor. Çalışmada öne çıkan bazı ilkeler şöyle
sıralanıyor:
ÖĞRENCİLERİNİZE ‘ÇOK ZEKİSİN’ DEMEYİN:
Öğretmenler övgü kullanımlarında tedbirli olmalı, övgülerin içeriğinin yetenek yerine, çaba
veya başarılı stratejilerle ilişkili olmasını sağlamalıdırlar. Öğretmenler özellikle
başarısızlığa meyilli öğrencilerin özgüvenlerini korumaya çalıştıklarında, istemeden
öğrencinin düşük yetenekli olduğu hakkında dolaylı ve örtük mesajlar verebilirler. Öğretmen,
öğrenci zor olmayan bir problemin cevabını hızlı bir şekilde bulduğunda “Sen çok zekisin”
diyerek ödüllendirirse, istemeden öğrencinin zekâyı, hız ve çaba eksikliği ile
İlişkilendirmesine neden olur.
KISA DÖNEMLİ VE SOMUT HEDEFLER MOTİVE EDER:
Öğrencilerin motivasyonu uzun dönemli genel ve aşırı zorlayıcı hedefler yerine kısa dönemli,
belirgin ve ortalama zorlayıcılığa sahip hedefler belirlendiğinde daha çok artar. Gelişimsel
olarak, en azından orta ergenliğe kadar, öğrenciler uzak gelecekle ilgili somut düşünme
konusunda daha az beceri gösterirler.
ÖĞRENCİLERİNİZE ZAMANINDA GERİ BİLDİRİM VERİN:
Anlamlı, açıklayıcı ve zamanında verilen geri bildirim öğrenmeyi olumlu etkiler. Öğretmenlerin
sıklıkla kullandığı “aferin” ifadesi açıklayıcı ve anlamlı olmadığı için öğrencilerin anlama
düzeylerini ya da öğrenme motivasyonlarını artırmaz. Açıklayıcı ve zamanında geri bildirim,
öğrencilere öğrenme süreçlerindeki güçlü ve geliştirilebilir noktaları yansıtarak kendi
süreçlerini takip edebilmeleri açısından kılavuzluk eder. “Zamanında” anahtar bir ifadedir.
Öğrenci bir sınava girdikten, ödev teslim ettikten, performans sergiledikten hemen sonra
öğrenme süreci ile ilgili geri bildirim verilmelidir.
ÖĞRENMENİN ANAHTARI ALIŞTIRMA:
Bilginin kısa süreli bellekten uzun süreli belleğe aktarımı farklı stratejiler yoluyla
gerçekleştirilir ve bu aktarım sürecinin anahtarı alıştırma yapmaktır. Öğrenci alıştırmaları
öğretmenler tarafından çeşitli yollarla desteklenebilir.Sınıf içinde alıştırmayı etkili
kullanma yöntemlerinden biri ders tekrarları ve sınavlar olarak düşünülebilir. Açık uçlu
soruların olduğu kısa sınavlar özellikle etkilidir, çünkü öğrencilerin sadece uzun süreli
bellekten bilgi anımsamasını gerektirmez, ayrıca yeni bilgi oluşturmalarını sağlar.
SINIFTA İYİ HİSSETMEK ÖĞRENMEYİ VE GELİŞİMİ ETKİLER:
Duygusal iyi olma hali; sınıfın her gün başarılı bir şekilde işlemesinin ayrılmaz bir
parçasıdır ve öğrenmeyi yakından etkiler. Ayrıca kişilerarası ilişkiler, sosyal gelişim ve
genel akıl sağlığı için de önemlidir. Öğretmen, bütün öğrencilerin kabul edildiği, değer ve
saygı gördüğü, akademik başarı ve destek için fırsatların sunulduğu, yetişkinler ve akranlarla
olumlu sosyal ilişkilere sahip olunan bir iklimi kurmada başrol oynar.
HER ÖĞRENCİYE GÖRE ÖĞRETİM HIZI BELİRLEMELİ:
Öğrenme ortamında sosyal karşılaştırmalardan kaçınmak en iyisidir. Yüksek başarılı öğrenciler
toplum tarafından bilinmekten hoşlansalar ve başarı seviyeleri bir önceki başarı seviyelerini
aştığında övülmeleri gerekse de, zorlananlar veya “aptal” gibi görünmekten endişe edenler için
sosyal karşılaştırmalar heves kırıcı olabilir. Sınıf ortamında, öğrenci değerlendirmelerini
aktarmanın en iyi yolu öğrenciyle yalnız iletişim kurmaktır. “Mükemmel”, “zekice”, “şaşırtıcı”
gibi öğrenciye neyi iyi yaptıkları ile ilgili herhangi bir belirgin bilgi sunmayan övgülerden
kaçınılması en iyisidir.
ÖĞRENMEK İÇİN ÖĞRENMEYİ TEŞVİK EDİN:
İçsel motivasyona sahip öğrenciler zevkli buldukları için öğrenme etkinlikleri üzerinde
çalışırlar. Onlar için katılımın kendisi ödüldür ve öğrenme istekleri övgü, not veya diğer
dışsal etmenler gibi maddi ödüllere bağlı değildir. Dışsal motivasyona sahip bir öğrenci ise
ödül ve cezaya o kadar çok odaklanabilir ki, öğrenme arka planda kalabilir.
ÖĞRENCİ İÇİN MUTLAK SON SÖZ OLMAMALI:
Öğretmenler yüksek beklentilere sahip oldukları öğrencileri için daha destekleyici bir
duygusal iklim, daha açık geribildirim, daha fazla dikkat, daha fazla öğretimsel zaman ve
sonuçta daha fazla öğrenme fırsatı sağlamaktadırlar. Bu farklılık gösteren davranışlar zaman
içerisinde yüksek ve düşük performans gösteren öğrenciler arasındaki başarı farkını
artırabilir. Bir öğrencinin zayıf akademik geçmişi, o öğrenci için mutlak son söz olarak
algılanmamalıdır. Bunun yerine öğretmen, öğrenci ile ilgili geçici varsayımının yanlış
olduğunu göstermek için bunu bir fırsat olarak kullanabilir.
