Cumhuriyet gazetesinin deneyimli eğitim muhabiri Figen Atalay, ülkemizde faaliyet gösteren ve sayıları her geçen yıl artan vakıf üniversitelerini mercek altına aldı. Figen Atalay’ın bu önemli haberi şöyle:
“Türkiye’de tam 11 çesit vakıf üniversitesi var! Fethullah Gülen Cemaati’ne, başka
cemaatlere, holdinglere, dershane ve okul kökenlilere, Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne ait
üniversiteler var.
Türkiye’de 78 vakıf üniversitesi var. Bu sayısı son 5 yılda iki katına çıktı. İstanbul’da
vakıf üniversiteleri öğrencilerinin sayısı, devlet üniversitelerini geçti. Ankara, İzmir,
Kayseri, Konya ve Gaziantep, en çok vakıf üniversitesi olan iller. Üniversite sayısı
hızla artıyor ancak pasta büyümüyor! Bu nedenle de vakıf üniversitelerinin çoğu reklamla
ayakta kalmaya çalışıyor. Kimi zaman aşırıya kaçan reklam kampanyaları “Eğitimde bu kadar
reklam olur mu” sorusunu akla getiriyor. Bu alanda ciddi bir “reklam kirliliği”
yaşanıyor.
Her türden üniversite
Vakıf üniversiteleri çeşit çeşit! Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne bağlı üniversiteler var,
dini cemaatlerin desteklediği ya da iktidara yakın grupların kurduğu üniversiteler var,
mütevelli heyeti başkanı hükümete ya da dini cemaate yakın üniversiteler var. Kreşten
üniversiteye öğretim kurumları kuranlar var, dersane sahiplerinin, holdinglerin, STK’
lerin, TOBB, İTO gibi kuruluşların kurdukları üniversiteler var. Cemaatler tarafından
desteklenen üniversitelerin fiyatları daha düşük, olanakları çok. YÖK’ün tüm vakıf
üniversitelerine karşı aynı nesnellikte olmadığı da kulağımıza fısıldanan bir iddia.
Vakıf üniversitelerinin ücretleri de çok farklı. Bir yıllık eğitim ücreti 10 bin olan da
var, 50 bin olan da.
‘Kaçak güreş var!’
Vakıf üniversitelerinin birinde yöneticilik yapan bir öğretim üyesi, bu üniversitelerin
YÖK’le yaşadıkları sorunları şöyle anlatıyor: “Vakıf üniversiteleri belli bir mantığa
göre kuruldu. YÖK, ‘sen zenginsin ve zenginliğinin bu toplumdan kaynaklandığının
bilincinde olarak gelirinin bir bölümünü eğitime vakfediyor, bir üniversite kuruyorsun.
Vakıf sahibi olarak mütevelli heyetin başındasın ama aynen devlet üniversitelerinde
olduğu gibi vakıf üniversitelerini de yönetecek olan benim. Hatta devlet üniversiteleri
üstünde hakkım 1 ise senin üzerindeki hakkım ve müdahale gücüm 1.5 olacak’ diyor. Ancak
vakıf üniversitelerini kuran insanların kafalarında bu yok. Onlar da diyor ki:
‘Üniversite kurarak itibar sahibi oluruz. Biçimsel olarak YÖK’ün dedikleri gibi olsa da
içerik olarak bu kurumları bir işletme gibi yönetiriz.’
En büyük yapısal sıkıntı, vakıf üniversitelerini kuran insanların üniversite modeliyle,
YÖK’ün kafasındaki model birbirinden çok farklı. YÖK denetlerken, ‘bunları yaptın mı?’
diye bakıyor, üniversite bunları şeklen yapmış gözükmekle birlikte mümkün olduğu kadar
işletme gibi düşünerek başka imkânlar da sağlamaya çalışıyor, buradan bir ekonomik getiri
bekliyor. Gözle görünmeyen aldatmaca, adı konulmamış kaçak güreş var. Vakıf
üniversiteleri YÖK’le çatışmak istemiyor ama kendi kafalarındaki modelden de vazgeçmek
istemiyor. YÖK’ün istediği koşullar duruma göre yerinde veya ağır.
Üniversiteler o koşulları yerine getirmek için hileli şeyler de yapıyor. Örneğin YÖK
‘açacağın her bölüm için 3 tane kadrolu hoca alacaksın’ diyor. O bölüme yeterli öğrenci
gelmezse bu hocaların maaşları nasıl ödenecek? Bölüm, fakülte, üniversite açma koşulları
için el altından göz boyama yapıyorlar. Vakıf üniversitelerinde hiçbir şey göründüğü gibi
değil. YÖK bu kurumlara daha rahat hareket etme imkânı sağlarsa iyi olur ama bu
kurumların çoğu da bir boşluk bulurlarsa istismar etmeye müsaitler. Belki de bu yüzden
YÖK ince eleyip sık dokuyor, biliyor ki 1-2’si batarsa sistem çok ciddi biçimde
tartışılır.”
Üniversite mi şirket mi?
Bazı vakıf üniversitelerinde kurucuların bu üniversiteleri, kendi ‘şirketleri’ gibi görme
eğilimi, kurumsallaşma sürecini olumsuz etkiliyor. Vakıf üniversitelerinde mütevelli
heyetlerinin kompozisyonları ve mütevelli heyeti başkanlarının yönetime aşırı karışması
da eleştiri konusu oluyor. Bazı vakıf üniversitelerinde, mütevelli heyet başkanları ile
rektörlerin, dekanların yönetim anlayışı da farklı. Biri üniversiteyi işletme gibi,
diğeri kamu kurumu gibi görüyor.
Arkalarında, kaynak yönünden güçlü bir vakıf bulunmayan vakıf üniversiteleri, büyük
ölçüde öğrenciden aldıkları ücretlerle yaşıyor. O zaman da öğrenci başına yapılan harcama
düşüyor. Vakıf üniversiteleri arasında öğrenci başına yapılan harcama açısından büyük
farklılıklar var ve bu farklılık öğretim kalitesinde de farklılık yaratıyor.
Hocaların işi zor!
Bir vakıf üniversitesinde hem hoca, hem yönetici olan bir öğretim üyesi, bu
üniversitelerde görev yapan hocaların durumunu anlatıyor:
“Maaşlar pazarlık usulune dayandığı için çok iyi ücret alan da var, mağdur olan da var.
Hocaların bir eli yağda bir eli balda değil. Görev tanımı bakımından işleri daha zor.
Öğretim elemanları da kamu üniversitelerindeki kadar rahat değil. ‘Dersime girerim,
araştırmamı yaparım’ diyemiyor, birçok işi yapmak durumunda kalıyor.”
Kalite farkı çok
Vakıf üniversiteleri arasında fiziki koşullar, teknolojik olanaklar, tercih eden öğrenci
profili ve mütevelli heyeti başkanının öncelikleri açılarından çok ciddi farklılıklar
var. Üniversitelerin verdiği eğitimi tarafsız olarak inceleyecek bir “Kalite Güvence
Sistemi”, standartları belirleyecek, denetleyecek ölçütler yok. Bir vakıf üniversitesi
yöneticisi, “Falan üniversite iyi deniliyor. Neye göre iyi belli değil. İş reklama ve
kamuoyu yaratmaya bağlı. Üniversiteler, pastayı büyütmek yerine reklamla ayakta kalmaya,
sektörel bir akıl yürütmek yerine kurumsal bir kurnazlıkla kendilerini kurtarmaya
çalışıyorlar. Ancak vakıf üniversiteleri ‘parayla diploma’ veren kurumlar da değil.
Kaliteli olmak zorundalar. Doğru değerlendirmeler yapılırsa, mütevelli heyet başkanları
üniversite yöneticiliği misyonuna sahip olurlarsa hem kamu üniversiteleri ile rekabet
gelişir, hem uluslararası arenada Türkiye için bir zenginlik olur” diyor.
Son 3 yılda kurulan vakıf üniversiteleri
*Hamdullah Emin Paşa (Alanya)
*Fatih Sultan Mehmet (İstanbul)
*Gedik Üniversitesi (İstanbul)
*İpek Üniversitesi (Ankara)
*Selahattin Eyyübi (Diyarbakır)
*Süleyman Şah (İstanbul)
* Türk Hava Kurumu (Ankara)
*Uluslararası Antalya (Antalya)
*Murat Hüdavendigar (İstanbul)
*Bezmiâlem Vakıf (İstanbul)
*Sabahattin Zaim (İstanbul)
*Canik Başarı (Samsun)
*Kemerburgaz (İstanbul)
*Gıda Tarım (Konya)
*Nişantaşı (İstanbul)
*Sanko (Gaziantep)
*Üsküdar (İstanbul)
*Kanuni (Adana)
*Bilge (Ankara)
*Avrasya (Trabzon)
*Orhangazi (Bursa)
*29 Mayıs (İstanbul)
*Karatay (Konya)
*MEF (İstanbul)
Öneriler
İmaja aldanmayın
* Vakıf üniversitelerinin fiziki koşullarını çok iyi araştırın.
* Reklamlara itibar etmeyin.
* Bursların devamlılığı konusunu netleştirin, ikinci yıl çeşitli nedenlerle kesilen
burslar oluyor.
* Derse girecek hocaları, akademik kadroyu iyi araştırın.
* Hepsinin yurtdışında 10-15 üniversiteyle anlaşması var ama bunların çoğu göstermelik,
işlevsel değil. Yurtdışındaki kurumlarla ne kadar organik bir ilişkileri var, öğrenin.
* Üniversiteyi, sadece meslek sahibi olmak için değil, dünyaya entelektüel gözle
bakabilmek için de seçin.
* Kâğıt üzerinde kulüp çok ama ne kadar işlevsel, kontrol edin.
* Üniversitenin ismine, imajına aldanmayın.
